Leikskólinn og valið

Ég var skólastjóri upp úr 1990 og þá voru valkerfi vinsæl. Börnin völdu sér viðfangsefni í lengri eða skemmri tíma og valið var mis umfangsmikið, allt frá vali á einni deild til þess að vera val í skólanum öllum. Auðvitað kvaddi valið aldrei en ég kvaddi valið á sínum tíma, aftur af því síðar. Valið vakti mér margar spurningar og ýmsar vangaveltur, hvað ætti að velja um, hvernig umgjörðin ætti að vera, hvað um þá sem veldu síðast, hvaða áhrif valið hefði á vináttu og samsetningu barnahópa á valsvæðum, áhrif kennara á valið eða hvernig kennarar veldust á valsvæðin… Mér fannst mikilvægt að valið væri sem mest sjónrænt með ljósmyndum sem auðvelt væri að skilja, mikilvægt að kennarar veldu líka þannig að þeir væru mest á þeim svæðum þar sem þeim fannst gaman að vera eða sérhæfing þeirra eða sérhæfni nyti sín best. Valið vakti margar spurningar og sífellt nýjar eftir því sem leið á.

Val í mínum skóla var val um langan samfelldan leiktíma þar sem svigrúm var til að skipta um viðfangsefni, val um rúmgott svæði með ýmsum möguleikum fremur en val um afmarkað viðfangsefni, val um tiltekið herbergi í skólanum þar sem ótal margt var í boði en hvert herbergi með sína sérhæfingu, kubbar, skapandi starf, hreyfing og svæði yngstu barna þar sem einhver gátu valið að vera með og aðstoða eða leika sér. Biðin á meðan valið fór fram var annað sem þvældist fyrir mér, börn eiga ekki að bíða lengi og sem minnst eyða tíma í ekkert. Þannig er bara alltof illa farið með námstíma barnanna og biðtímar eru efni sem ég á örugglega eftir að skrifa um síðar, bið í forstofu, bið eftir að fara inn, bið í kringum salerni eða matartíma, geymum það umræðuefni ögn og aftur að valinu. Valið varð staðreynd og eftir stóð ákveðnar efasemdir og varfærni sem fólu í sér vilja til að taka ekki ákvörðunarréttinn af börnunum, gera þau ekki óvirk og passív því það er hættan sem fylgir því að ákveða fyrir börnin hvað þau gera eða geta gert, börn sem bíða eftir að fá möguleikana gefna og fara svo eftir því. Þetta er línudans.

Það er ekki þannig að mér finnist val rangt eða að það sé slæm leið, langt í frá. Þessi pistill snýr meira að því að sýna fram á að allt sem gert er í leikskólanum þarf að vera úthugsað, meðvitað og framkvæmt af fagmennsku.

Leikurinn og leikskólinn

Mynd

Í lok skólaársins er gott að líta um öxl og velta fyrir sér því sem hefur verið mér ofarlega í huga …

Ég hugsa oft og mikið um leikinn og leikskólann og er alltaf jafn glöð þegar ég sé og heyri um kennara og skóla sem muna hvað þeir eiga að standa fyrir; nám í gegnum leik, leik fyrir lífið, leikinn og glugga tækifæranna og allt hitt sem fræðin og rannsóknirnar segja. Þær eru nefnilega sterkar, faglegur ástæðurnar fyrir leiknum. Ástæður sem snúast um þroska, líðan og framtíð barnanna, leikurinn er eiginlega háalvarlegt mál og því má ekki gleyma, hið minnsta alls ekki innan veggja leikskólans. Að sama skapi finnst mér mikilvægt að muna að leikur og það að hafa gaman af verkefni er ekki hið sama, leikur er ekki vinna né viðfangsefni með eina mögulega útkomu þó börn séu mörg hver nógu dásamleg til að láta slíkt ekki stoppa sig frá að leika sér og finna fleiri möguleika ef þeim er gefið færi á því. Mér finnst mikilvægt að leikskólakennarar rugli ekki saman þessu tvennu leik og verkefnum/vinnu, börnin þurfa lífsnauðsynlega leik og hafa á honum löglegan rétt. Heyrt hef ég kennara tala fjálglega um leik og lýsa síðan kennarastýrðum aðstæðum. Ég geri mér fulla grein fyrir að í leikskóla eru viðfangsefni, umhverfi og dagskipulag kennarastýrð, þannig sér kennarinn til þess að nám eigi sér stað, það er ekki það sem ég á við. Fagþekking kennara dugar þeim til að þekkja muninn, vita hvað er rétt og hvað er rangt og geta gefið börnunum það sem kemur þeim best. Leik þar sem ímyndunaraflið fær að njóta sín, hlutverkaleik og fjölbreyttar aðstæður til að gleyma sér, skapa, búa til og bulla, reyna hlutverk og takast á við tilfinningar, samskipti og líðan, læra á heiminn, læsið, vísindin og allt hitt. Verkefni sem passa ekki aldri og þroska eru vel til þess fallin að draga úr sjálfstrausti og námsáhuga en þau eru líka ægileg tímasóun frá alvöru námi; leik. Fagþekking kennara segir þeim hvað börn almennt geta á hverju aldursbili og út frá því á að vinna. Það er tímasóun að ýta að þeim því sem kemur auðveldlega örlítið seinna og börn eiga ekki að eyða miklum tíma í að bíða. Þau eru svo afar stutt lítil og tímann þarf að nýta vel í það sem skiptir máli. Leikur er nefnilega ekki leikur ef hann er vinna, það er bara þannig…  (mynd: Amelia Anna, 8 ára)IMG_1887